De oprichter van deze wegwijzer, Nanneke, was een voorbeeld van een leuke, mooie meid met een dubbele diagnose: autisme en een alcoholprobleem. Als de vader van onze Nan heb ik onderstaand in alle facetten mee gemaakt.

Iemand met een dubbele diagnose heeft gelijktijdig last van het gebruik van een (verslavend) middel en een psychiatrische stoornis. Bijvoorbeeld een ernstige depressie en autisme gecombineerd met een alcoholverslaving, een persoonlijkheidsstoornis met cocaïnemisbruik, ADHD en GHBgebruik of schizofrenie met een cannabisverslaving. Allerlei combinaties tussen middelen en psychiatrische stoornissen zijn mogelijk. De verwevenheid tussen beide stoornissen is groot.

Wat betekent een dubbele diagnose voor de naasten?

Door deze verwevenheid is afzonderlijke behandeling meestal niet doeltreffend, helaas gebeurt dit nog te vaak. Ook omdat het onderkennen van een dubbel diagnose een vak apart is. Betekent voor de naasten: groot risico dat je van loket naar loket gaat c.q. moet gaan. En steeds hoort dat de patient genezen is, maar jammer als er sprake van een dubbele diagnose is. Omdat dan slechts één aspect goed is behandeld en het andere aspect over het hoofd is gezien…

Frequentie dubbele diagnose

Dubbele diagnose komt heel veel voor. Het is moeilijk om te onderzoeken hoeveel mensen een dubbele diagnose hebben, maar er zijn wel schattingen gedaan. In Nederland heeft naar schatting 20 tot 50% van de cliënten in de GGZ te kampen met verslavingsproblemen (dus naast andere psychische stoornissen). Naar schatting 60 tot 80% van de cliënten in de verslavingszorg heeft ook andere psychische aandoeningen. In het bevolkingsonderzoek Nemesis had 19% van de Nederlandse bevolking in zijn leven ooit te maken gehad met middelenmisbruik of -afhankelijkheid. Onder mensen met een ernstige psychische stoornis, met name schizofrenie, bipolaire stoornissen of een depressie met psychotische kenmerken, was dat cijfer met 41% veel hoger.

Dubbele diagnose op de buis

Ik werd geïnspireerd om deze blog te schrijven door twee TV programma’s:

Het separaat benoemen van beide topics – verslaving en psychiatrische problemen – is tekenend voor het maatschappelijk bewustzijn waarbij vaak te eenzijdig naar de problematiek van een patiënt wordt gekeken. Dit komt ook doordat de patiënt, vaak met partner of ouder, aan een (eerste) loket verschijnt waar slechts de behandeling voor één bepaald facet gedaan wordt en bekend is. Want: “Wat de boer niet kent eet ‘ie niet…”.

Ontstaan dubbele diagnose

Lange tijd was de opvatting dat middelengebruik een vorm van zelfmedicatie is. Dat wil zeggen dat mensen middelen gebruiken om de psychiatrische symptomen of de bijwerkingen van de medicijnen te onderdrukken. Daarnaast kan het gebruik van middelen psychiatrische stoornissen of symptomen veroorzaken of uitlokken.
Meer recentelijk is het sensitiviteitsmodel ontwikkeld. Dit model gaat ervan uit dat psychiatrische cliënten door biologische factoren gevoeliger zijn dan anderen voor de effecten van psychoactieve middelen. Het gevolg is dat ook kleine hoeveelheden alcohol of drugs behoorlijke (negatieve) gevolgen kunnen hebben.
Het is in de praktijk erg moeilijk om de relatie tussen middelengebruik en psychiatrische problematiek te ontwarren. Dit maakt het bijna onmogelijk om een van de twee aandoeningen als oorzaak van de andere aandoening aan te wijzen. Daarom is het beter om te spreken van wederzijdse beïnvloeding door twee stoornissen (comorbiditeit) in plaats van oorzaak en gevolg proberen te achterhalen.

Gevolgen

Het hebben van een dubbele diagnose betekent doorgaans dat iemand veel ernstige problemen op diverse leefgebieden heeft. Mensen met een dubbele diagnose:

  • vallen eerder terug in gebruik of psychiatrische symptomen;
  • worden meer opgenomen en zijn minder therapietrouw;
  • zijn vaker dakloos, depressief, suïcidaal en agressief;
  • hebben meer problemen met hun familie;
  • hebben meer chronische, maatschappelijke moeilijkheden, zoals werkloosheid en langdurige conflicten in de privésfeer. 

Behandeling

Nog regelmatig krijgt de behandeling van ernstige psychische stoornissen en verslaving apart aandacht in de GGZ, respectievelijk de verslavingszorg. Dit is niet wenselijk, omdat de problemen op beide terreinen nauw met elkaar verweven zijn. In de behandeling moet daarom aandacht zijn voor beide terreinen en vooral gelet worden op de onderlinge samenhang. Bovendien moet vermeden worden dat mensen gemakkelijk heen en weer worden geschoven tussen GGZ en verslavingszorg.
Behandeling kan ook parallel en dus tegelijkertijd in de GGZ en de verslavingszorg plaatsvinden. Behandelaars zijn dan onafhankelijk van elkaar met een cliënt bezig
In de praktijk blijkt dat beide soorten behandelingen (los van elkaar of eerst de ene aandoening en dan de andere) leidt tot een onvolledig en inadequaat aanbod, waarbij er vaak sprake is van heen en weer verwijzen, slechte afstemming, uitsluiting en grote drop-out van de patiënten.

Veel deskundigen, in Amerika en ook in Nederland, pleiten dan ook voor een geïntegreerde aanpak en behandeling voor dubbele diagnose cliënten. Dat betekent behandeling van beide aandoeningen, tegelijkertijd en door een team samengesteld uit de diverse “spelers”. Integratie tenminste op het niveau van de behandelaars, begeleiders als er sprake is van begeleid wonen, dagbesteding en – wordt vaak vergeten! – de naasten.

Waar het behandelen van een eenzijdig aspect al vaak moeilijk is, vormt het omgaan met en behandeling van een dubbel diagnose patiënt niet een dubbele moeilijkheidsgraad maar levert dit “moeilijk in het kwadraat” op. Niet verwonderlijk dat dit voor alle betrokkenen (ten eerste voor de patiënt zelf, de familie en vrienden en de hulpverleners) een hele, vaak zeer langdurige, zware opgave is!

Triple diagnose

En als je denkt: oei, dubbele diagnose – dat is lastig, weet dat er ook een triple diagnose bestaat. Dat zijn mensen als hiervoor beschreven met een dubbele diagnose alsook met een verstandelijke beperking. Moeilijk om mee om te gaan en te behandelen? Moeilijk tot de 3e macht…

Meer informatie – hier vind je handige links:

Deze blog is mede gebaseerd op informatie van het LEDD : Landelijk Expertise en Implementatie Centrum Dubbel Diagnose.


1 reactie

Frans · december 21, 2019 op 6:24 pm

Mijn situatie was is dus:
Jaren gezwoegd om mij staande te houden in de maatschappij. Middelbare school met omwegen. 10+ banen gehad. Pas in 2012 de oorzaken ontdekt. Niet aangeboren en aangeboren hersenletsel en autisme, en eind 2018 2 hersenbloedingen.
Begeleiding ging uit van 1 van de diagnoses. Ik heb nooit in de situatie gezeten waarin alle diagnoses de basis van de behandeling en begeleiding waren.
En ja dat is een groot probleem, zeker als je zoals ik er toch behoorlijk wat van weet te maken, op mijn manier.
Ik mis bij de ggz en de thuiszorg de kennis, ervaring en het inzicht om met dit soort situaties om te gaan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Wil jij naasten van verslaafden steunen? Help ons dan nu om onze doelen te behalen!